Genderongelijkheid VO - Informatie voor ouders

Jongens halen over het algemeen lagere cijfers op school, blijven vaker zitten, worden vaker geschorst en verlaten school vaker zonder diploma dan meisjes (Onderwijsraad, 2020). Deze situatie heeft grote individuele en maatschappelijke gevolgen. Zolang we niet kunnen verklaren waarom het zo is,  kunnen we het ook niet oplossen. Met dit project onderzoeken we of de studiecultuur verschilt tussen jongens en meisjes en of het hun houdingen, gedrag en de prestaties beïnvloedt. We gaan ook na of bepaalde groepen leerlingen extra kwetsbaar zijn.

Het onderzoeksteam PASS van de Radboud Universiteit Nijmegen voert het onderzoek uit. Kijk voor meer informatie op de website van de Radboud Universiteit (Genderongelijkheid in het Nederlands secundair onderwijs | Radboud Universiteit).

Onderzoeksbureau KBA Nijmegen voert in opdracht van de Radboud Universiteit en het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) de dataverzameling uit.

Het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) financiert het onderzoek.

Het onderzoek bestaat uit drie onderdelen:

1. Een vragenlijst voor leerlingen uit 4 vmbo, 5 havo en/of 5 vwo. De vragen gaan over houdingen en gedrag ten opzichte van school en wat wel/niet wenselijk gedrag is voor jongens en meisjes (max. 4 klassen). Deze vragenlijst wordt op school afgenomen.
2. Een digitale vragenlijst voor de mentoren van de geselecteerde klassen.
3. In februari 2027 vragen we schoolcijfers van leerlingen uit Magister of een soortgelijk registratiesysteem in februari 2027 op. Specifiek vragen we naar het rapportcijfer van schooljaar 2025-2026, en het meest recente cijfer van leerlingen voor de vakken Nederlands, Engels, wiskunde en maatschappijleer. 

Ongeveer 80 middelbare scholen door heel Nederland doen mee aan het onderzoek. We verzamelen gegevens van ongeveer 5500 middelbare scholieren. 

We nemen de vragenlijsten af bij leerlingen van geselecteerde 4 vmbo, 5 havo en/of 5 vwo klassen (max. 4 klassen per school). Daarnaast vult de mentor van de geselecteerde klassen een korte digitale vragenlijst in. 

We nemen de vragenlijst voor leerlingen af op de scholen zelf. Dat duurt ongeveer 30 minuten. Een digitale vragenlijst voor de mentoren duurt ongeveer 15 min.

De leerlingenvragenlijst bestaat uit vragen over:

• Achtergrondkenmerken, zoals gezinssituatie en opleiding van ouders
• Schoolloopbaan en schoolprestaties
• Motivatie en houding ten opzichte van school
• Welzijn en gezondheid
• Vriendschappen en sociale relaties
• Sociale media en AI
• Opvattingen over maatschappelijke onderwerpen (zoals gender, diversiteit, aannames over heteroseksualiteit, traditionele rolverdeling tussen vrouwen en mannen)
• Ervaringen thuis en op school

Sommige vragen kunnen leerlingen als persoonlijk ervaren. We vragen onder andere naar gevoelens, gezondheid, gender, relaties en sociale ervaringen. Leerlingen zijn niet verplicht alle vragen te beantwoorden. Zij kunnen ervoor kiezen geen antwoord te geven op de vraag en mogen op elk moment stoppen met de vragenlijst. 

De lerarenvragenlijst bestaat onder andere uit vragen over:

• Achtergrondkenmerken
• Kenmerken van de school
• Schoolbeleid, schoolcurricula
• Ervaringen en didactiek in de klas

De afnameperiode voor havo/vwo klassen is oktober-december 2026. Voor vmbo klassen is de afnameperiode februari-maart 2027.

Het onderzoek draagt bij aan belangrijke inzichten over de verschillen in studiesucces tussen jongens en meisjes op de middelbare school. Door het onderzoek weten we of we deze verschillen kunnen verklaren door andere gedragsnormen en andere studieculturen voor jongens en meisjes. Scholen krijgen geen informatie over individuele leerlingen of specifieke klassen.

Deelname aan het onderzoek is volledige vrijwillig. De leerlingen moeten zelf instemmen met deelname. 

Leerlingen van 16 jaar en ouder

Voor leerlingen van 16 jaar en ouder geldt dat zij zelf beslissen of zij aan het onderzoek willen deelnemen. Ook zullen zij zelf toestemming geven voor het verwerken van hun (bijzondere) persoonsgegevens. Zij ontvangen vooraf informatie over het onderzoek. 

Leerlingen jonger dan 16 jaar

Voor leerlingen jonger dan 16 jaar is toestemming van een ouder of wettelijke vertegenwoordiger nodig. Ouders/verzorgers worden vooraf via de school op de hoogte gesteld over het plaatsvinden van het onderzoek. 

Voor havo/vwo

Ouders/verzorgers verzoeken wij om toestemming te geven door het toestemmingsformulier in te vullen. We versturen dit formulier samen met de informatiebrief naar alle ouders/verzorgers. Ook na toestemming van de ouders/verzorgers bepalen leerlingen zelf of zij willen deelnemen aan het onderzoek. Leerlingen mogen altijd besluiten niet mee te doen, vragen overslaan of tussentijds stoppen zonder opgaaf van reden.

Voor vmbo

Ouders/verzorgers worden vooraf op de hoogte gesteld van het plaatsvinden van dit onderzoek. De vragenlijst die wij voorleggen aan leerlingen jonger dan 16 jaar is korter. Deze vragenlijst heeft geen vragen over gezondheid en minder vragen over de gezinssituatie en opvattingen over maatschappelijke onderwerpen. Als ouders/verzorgers niet willen dat wij hun kind benaderen voor deelname, kunnen zij voorafgaand aan het onderzoek bezwaar maken door contact op te nemen met de eigen school (via e-mail of telefonisch). Daarnaast beslissen de leerlingen altijd zelf of zij willen deelnemen. Leerlingen  mogen altijd besluiten niet mee te doen, vragen over te slaan of tussentijds te stoppen zonder opgaaf van reden.

Het is mogelijk dat een leerling na het beantwoorden van de vragen behoefte heeft om met iemand te praten. Aan het eind van de vragenlijst noemen we een aantal organisaties, zoals de Kindertelefoon, waar leerlingen gratis met kunnen chatten of bellen. 

We delen nooit met scholen en ouders/verzorgers de resultaten van individuele leerlingen. We gebruiken de gegevens alleen voor wetenschappelijk onderzoek. Scholen ontvangen een samenvatting van de resultaten van het onderzoek op school. Deze resultaten gaan niet over individuele leerlingen.